北琉球方言
ナビゲーションに移動
検索に移動
| 北琉球語群 奄美・沖縄語群
| |
|---|---|
| 話される地域: | 奄美群島 、 沖縄諸島 |
| 言語系統: | 日本語族 琉球語派 北琉球語群 |
| 下位言語: | |
北琉球方言(きたりゅうきゅうほうげん)または奄美・沖縄方言(あまみおきなわほうげん)は、奄美群島と沖縄諸島で話される琉球語の方言の総称。琉球語の下位区分として南琉球方言と対をなす。北琉球方言の下位に位置する各方言を「言語」とみなす立場からは、日本語族、琉球語派の北琉球語群(きたりゅうきゅうごぐん)あるいは奄美・沖縄語群(あまみおきなわごぐん)と呼ぶ。下位区分は議論中であり[1]確定していない。
下位言語の系統[編集]
北琉球方言(奄美・沖縄方言)の下位区分は、かつては奄美方言と沖縄方言に二分する説[2]が有力で、さらにそれぞれを南北に二分する区分もあった。一方、上村幸雄[3]、狩俣繁久[1]らは沖永良部島から沖縄北部までを一つのグループと見る三区分説を唱えた。狩俣は徳之島と沖永良部島の間の方言境界は沖縄北部と沖縄南部の間よりも大きいとしており、エスノローグではこの徳之島・沖永良部間を境界にして南北に二分している。
- 琉球方言
狩俣(2000)[1]等による系統分類。ユネスコの危機に瀕する言語もこの分類に従っている。
エスノローグの分類
- 日本語族(Japonic)
動詞活用[編集]
以下に、諸方言における動詞活用を示す。五段活用系を代表して「飛ぶ」、一段活用系を代表して「着る」に当たる動詞の活用を示す[6][7]。志向形・未然形・条件形1(已然形)・命令形・連用形・連体形1・禁止形は、ほぼ日本語(本土方言)の活用に対応した形が現れる。一方、終止形1・終止形2・連体形2・du係結形・ga係結形・条件形2・準体形は、連用形に「をり」が付いた形から派生した形である。また、接続形は「て」の付いた、「飛びて」「着て」に対応する。
| 志向形 | 未然形 | 条件形1 | 命令形 | 連用形 | 連体形1 | 禁止形 | 終止形1 | 終止形2 | 連体形2 | du係結形 | ga係結形 | 条件形2 | 準体形 | 接続形 | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 奄 美 大 島 |
宇検村湯湾 | tuboː | tuba | tubï(ba) | tubï | tubi | tubu | tubu(na) | bubjui | tubjun | tubjun | tubjuru | ‐ | ‐ | tubju | tudi |
| 瀬戸内町古仁屋 | tuboː | tuba | tub(ba) | tubï | tubi | tubï | tubï(na) | tubjur | tubjum | tubjun | tubjur | ‐ | ‐ | tubju | tudï | |
| 喜界島志戸桶 | tuboː | tuba | tubï(ba) | tubï | tubi | ‐ | tubu(na) | tubjui | tubjun | tubjun | ‐ | ‐ | ‐ | tubju | tudi | |
| 徳之島井之川 | tuba | tuba | tudika | tubï tubë |
tubi | ‐ | tubi(na) | tubjuri | tubjun | tubjun | tubjuru | ‐ | ‐ | tubju | tudi | |
| 沖永良部島田皆 | tuba | tuba | tubi(ja) | tubi | tubi | tubu | tubu(na) | ‐ | tubimu | tubinu | tubiru | tubira | ‐ | tubi | tudi | |
| 沖 縄 北 部 |
伊是名島 勢理客 |
tubaː | tuba | tuboː | tubiː tubeː tuboː |
tuni | ‐ | tubin(na) | ‐ | tunun | tununu | tunuru | tunura | ‐ | tunu | tuneː |
| 本部町瀬底 | tuba | tuba | tubi(ba) tubeː |
tubi tubeː |
tubi | tubu | tubu(na) | ‐ | tubun | tubun | tuburu | tubura | tubura(ba) | tubu | turi | |
| 沖 縄 南 部 |
那覇 | tuba | tuba | tubeː | tubi tubeː |
tubi | tubu | tubu(na) | ‐ | tubun | tuburu | tuburu | tubura | tuburaː | tubu | turi |
| 豊見城市 饒波 |
tuba | tuba | tubeː | tubi tubeː |
tubi | tubu | tubu(na) | ‐ | tubun | tubunu | tuburu | tubura | tuburaː | tubu | turi | |
| 久米島 西銘 |
tuba | tuba | tubi(ba) tubeː |
tubi(wa) tubeː |
tubi | ‐ | tubu(na) | ‐ | tubin | tubiru | tubiru | tubira | tubiraː | tubi | turi | |
| 志向形 | 未然形 | 条件形1 | 命令形 | 連用形 | 連体形1 | 禁止形 | 終止形1 | 終止形2 | 連体形2 | du係結形 | ga係結形 | 条件形2 | 準体形 | 接続形 | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 奄 美 大 島 |
宇検村湯湾 | kʔijoː | kʔija | kʔib(ba) | kʔirï | kʔiː | kʔiQ | kʔin(na) | kʔijui | kʔijun | kʔijun | kʔijuru | ‐ | ‐ | kʔiju | kʔitʃi |
| 瀬戸内町古仁屋 | kʔirjoː | kʔirja | kʔir(ba) | kʔiriː | kʔiri | kʔir | kʔir(na) | kʔirjur | kʔirjum | kʔirjun | kʔirjur | ‐ | ‐ | kʔirju | kʔitʃi | |
| 喜界島志戸桶 | kʔiroː | kʔira | kʔiri(ba) | kʔiri | kʔiː | ‐ | kʔin(na) | kʔijui | kʔijun | kʔijun | ‐ | ‐ | ‐ | kʔiju | kʔitʃi | |
| 徳之島井之川 | kʔira | kʔira | kʔitsïka | kʔirï kʔirë |
kʔiri | ‐ | kʔiri(na) | kʔiruri | kʔirun | kʔirun | kʔiruru | ‐ | ‐ | kʔiru | kʔitsï | |
| 沖永良部島田皆 | kʔjaː | kʔjaː | kʔiː(ja) | kʔiː | kʔiː | kʔju | kʔjuː(na) | ‐ | kʔiːmu | kʔiːnu | kʔiːru | kʔiːra | ‐ | kʔiː | kʔittʃi | |
| 沖 縄 北 部 |
伊是名島 勢理客 |
tʃiraː | tʃira | tʃiroː | tʃiriː tʃireː tʃiroː |
tʃiː | ‐ | tʃiːn(na) | ‐ | tʃiːn | tʃiːnu | tʃiːru | tʃiːra | ‐ | tʃiː | tʃieː |
| 本部町瀬底 | kira | kira | kiri(ba) kireː |
kiri kireː |
kiː | kiru | kiː(na) | ‐ | kiːn | kiːn | kiːru | kiːra | kiːra(ba) | kiː | kitʃi | |
| 沖 縄 南 部 |
那覇 | tʃira | tʃira | tʃireː | tʃiri tʃireː |
tʃiː | tʃiru | tʃiru(na) | ‐ | tʃiːn | tʃiːru | tʃiːru | tʃiːra | tʃiːraː | tʃiː | tʃitʃi |
| 豊見城市 饒波 |
tʃira | tʃira | tʃireː | tʃiri tʃireː |
tʃiː | tʃiru | tʃiru(na) | ‐ | tʃiːn | tʃiːnu | tʃiːru | tʃiːra | tʃiːraː | tʃiː | tʃitʃi | |
| 久米島 西銘 |
tʃira | tʃira | tʃiri(ba) tʃireː |
tʃiri(wa) tʃireː |
tʃiː | ‐ | tʃiru(na) | ‐ | tʃijun | tʃijuru | tʃijuru | tʃijura | tʃijuraː | tʃiju | tʃitʃi | |
脚注[編集]
- ^ a b c 狩俣繁久(2000)「奄美沖縄方言群における沖永良部方言の位置づけ」日本東洋文化論集 no.6 p.43 -69
- ^ 外間守善1977「沖縄の言語とその歴史」(『岩波講座 日本語11方言』岩波書店)
- ^ 上村幸雄1972「琉球方言入門」(『言語生活』三省堂雷店)
- ^ 飯豊毅一・日野資純・佐藤亮一編『講座方言学 10 沖縄・奄美の方言』国書刊行会、1984年、5頁。
- ^ 中本正智1976『琉球方言音韻の研究』法政大学出版局、73頁。
- ^ 内間直仁(1984)『琉球方言文法の研究』299-465頁。
- ^ 野原三義(1976)「沖縄那覇方言動詞の活用」(『沖縄国際大学文学部紀要(国文学篇)』4-2号)
| ||||||||