霜降
表示
霜降(そうこう)は、二十四節気の第18。九月中(旧暦9月内)。
現在広まっている定気法では太陽黄経が210度のとき(黄道十二宮では天蠍宮の原点に相当)で10月23日・24日ごろ。暦ではそれが起こる日だが、天文学ではその瞬間とする。平気法では冬至から10/12年(約304.37日)後で10月22日ごろ。期間としての意味もあり、この日から、次の節気の立冬前日までである。
季節
[編集]露が冷気によって霜となって降り始めるころ。『暦便覧』では「露が陰気に結ばれて霜となりて降るゆゑ也」と説明している。
楓や蔦が紅葉し始めるころ。この日から立冬までの間に吹く寒い北風を木枯らしと呼ぶ。
日付
[編集]定気法による霜降の瞬間(世界時、UT)と、日本・中国での霜降日の日付は表のとおり。日本における時刻はこの表の9時間後[1][2]、中国では8時間後となり、世界時15時台の2国の日付は異なる。
| 年 | 日時 (UT) | 日本 | 中国 |
|---|---|---|---|
| 1966年 | 10月23日20:51 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1967年 | 10月24日02:44 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1968年 | 10月23日08:30 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1969年 | 10月23日14:11 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1970年 | 10月23日20:04 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1971年 | 10月24日01:53 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1972年 | 10月23日07:41 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1973年 | 10月23日13:30 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1974年 | 10月23日19:11 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1975年 | 10月24日01:06 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1976年 | 10月23日06:58 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1977年 | 10月23日12:41 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1978年 | 10月23日18:37 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1979年 | 10月24日00:28 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1980年 | 10月23日06:18 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1981年 | 10月23日12:13 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1982年 | 10月23日17:58 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1983年 | 10月23日23:54 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1984年 | 10月23日05:46 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1985年 | 10月23日11:22 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1986年 | 10月23日17:14 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1987年 | 10月23日23:01 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1988年 | 10月23日04:44 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1989年 | 10月23日10:35 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1990年 | 10月23日16:14 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1991年 | 10月23日22:05 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1992年 | 10月23日03:57 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1993年 | 10月23日09:37 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1994年 | 10月23日15:36 | 10月24日 | 10月23日 |
| 1995年 | 10月23日21:32 | 10月24日 | 10月24日 |
| 1996年 | 10月23日03:19 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1997年 | 10月23日09:15 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1998年 | 10月23日14:59 | 10月23日 | 10月23日 |
| 1999年 | 10月23日20:52 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2000年 | 10月23日02:47 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2001年 | 10月23日08:26 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2002年 | 10月23日14:18 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2003年 | 10月23日20:08 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2004年 | 10月23日01:49 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2005年 | 10月23日07:42 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2006年 | 10月23日13:26 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2007年 | 10月23日19:15 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2008年 | 10月23日01:09 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2009年 | 10月23日06:43 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2010年 | 10月23日12:35 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2011年 | 10月23日18:30 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2012年 | 10月23日00:14 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2013年 | 10月23日06:10 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2014年 | 10月23日11:57 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2015年 | 10月23日17:47 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2016年 | 10月22日23:46 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2017年 | 10月23日05:27 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2018年 | 10月23日11:22 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2019年 | 10月23日17:20 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2020年 | 10月22日22:59 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2021年 | 10月23日04:51 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2022年 | 10月23日10:35 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2023年 | 10月23日16:21 | 10月24日 | 10月24日 |
| 2024年 | 10月22日22:14 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2025年 | 10月23日03:51 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2026年 | 10月23日09:37 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2027年 | 10月23日15:33 | 10月24日 | 10月23日 |
| 2028年 | 10月22日21:13 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2029年 | 10月23日03:07 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2030年 | 10月23日08:59 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2031年 | 10月23日14:48 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2032年 | 10月22日20:45 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2033年 | 10月23日02:27 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2034年 | 10月23日08:15 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2035年 | 10月23日14:15 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2036年 | 10月22日19:57 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2037年 | 10月23日01:48 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2038年 | 10月23日07:39 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2039年 | 10月23日13:24 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2040年 | 10月22日19:18 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2041年 | 10月23日01:00 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2042年 | 10月23日06:48 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2043年 | 10月23日12:45 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2044年 | 10月22日18:25 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2045年 | 10月23日00:11 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2046年 | 10月23日06:02 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2047年 | 10月23日11:47 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2048年 | 10月22日17:41 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2049年 | 10月22日23:24 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2050年 | 10月23日05:10 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2051年 | 10月23日11:08 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2052年 | 10月22日16:54 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2053年 | 10月22日22:46 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2054年 | 10月23日04:43 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2055年 | 10月23日10:32 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2056年 | 10月22日16:24 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2057年 | 10月22日22:07 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2058年 | 10月23日03:53 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2059年 | 10月23日09:49 | 10月23日 | 10月23日 |
| 2060年 | 10月22日15:32 | 10月23日 | 10月22日 |
グレゴリオ暦
[編集]グレゴリオ暦による1582年から2499年までの日本の霜降は表のとおり[3][4][5]。
365日からの超過分が毎年蓄積し、4年に一度閏年でリセットされる様子がわかる(霜降は閏日の挿入される2月末日より後のため、4で割り切れる年が先頭)。 2027年までは10月23日、10月24日のいずれか(稀に10月22日)。 2028年から10月23日が2063年まで続く。 2064年以降は10月22日、10月23日、10月24日のいずれかとなる。
| 年 | 年を4で割った余り | 確定困難な(日を跨ぐ)年 | |||
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 1 | 2 | 3 | 真夜中の前後10分 | |
| 1582年 - 1603年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | |
| 1604年 - 1635年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | |
| 1636年 - 1671年 | 23日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 1672年 - 1699年 | 22日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 1700年 - 1703年 | 23日 | 24日 | 24日 | 24日 | |
| 1704年 - 1735年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | |
| 1736年 - 1767年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | |
| 1768年 - 1799年 | 23日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 1800年 - 1803年 | 24日 | 24日 | 24日 | 24日 | |
| 1804年 - 1835年 | 23日 | 24日 | 24日 | 24日 | |
| 1836年 - 1867年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | |
| 1868年 - 1899年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | 1899(23-24日) |
| 1900年 - 1935年 | 24日 | 24日 | 24日 | 24日 | 1932(23-24日) |
| 1936年 - 1967年 | 23日 | 24日 | 24日 | 24日 | 1965(23-24日) |
| 1968年 - 1995年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | |
| 1996年 - 2027年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | 1998(23-24日) |
| 2028年 - 2063年 | 23日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 2064年 - 2095年 | 22日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 2096年 - 2099年 | 22日 | 22日 | 23日 | 23日 | |
| 2100年 - 2127年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | |
| 2128年 - 2155年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | |
| 2156年 - 2191年 | 23日 | 23日 | 23日 | 23日 | 2159(23-24日) |
| 2192年 - 2199年 | 22日 | 23日 | 23日 | 23日 | 2192(22-23日) |
| 2200年 - 2223年 | 23日 | 24日 | 24日 | 24日 | |
| 2224年 - 2255年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | 2225(23-24日) |
| 2256年 - 2287年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | |
| 2288年 - 2299年 | 23日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 2300年 - 2323年 | 24日 | 24日 | 24日 | 24日 | |
| 2324年 - 2355年 | 23日 | 24日 | 24日 | 24日 | 2353(23-24日) |
| 2356年 - 2383年 | 23日 | 23日 | 24日 | 24日 | |
| 2384年 - 2415年 | 23日 | 23日 | 23日 | 24日 | |
| 2416年 - 2451年 | 23日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 2452年 - 2479年 | 22日 | 23日 | 23日 | 23日 | |
| 2480年 - 2499年 | 22日 | 22日 | 23日 | 23日 | 2481(22-23日) |
七十二候
[編集]霜降の期間の七十二候は以下のとおり。
- 初候
- 霜始降(しも はじめて ふる):霜が降り始める(日本)
- 豺乃祭獣(さい すなわち けものをまつる):山犬が捕らえた獣を並べて食べる(中国)
- 次候
- 霎時施(こさめ ときどき ふる):小雨がしとしと降る(日本)
- 草木黄落(そうもく こうらくす):草木の葉が黄ばんで落ち始める(中国)
- 末候
- 楓蔦黄(もみじ つた きばむ):もみじや蔦が黄葉する(日本)
- 蟄虫咸俯(ちっちゅう ことごとく ふす):虫がみな穴に潜って動かなくなる(中国)