小寒
表示
小寒(しょうかん)は、二十四節気の第23。十二月節(旧暦11月後半から12月前半)。
現在広まっている定気法では太陽黄経が285度のときで1月5日ごろ。暦ではそれが起こる日だが、天文学ではその瞬間とする。恒気法では冬至から1/24年(約15.22日)後で1月6日ごろである。
期間としての意味もあり、この日から、次の節気の大寒前日までである。
季節
[編集]暦の上で寒さが最も厳しくなる時期の前半。『暦便覧』では「冬至より一陽起こる故に陰気に逆らふ故、益々冷える也」と説明している。
この日から節分(立春の前日)までを「寒(かん。寒中・寒の内とも)」と言い、この日を「寒の入り」とも言う。暦の上では冬の寒さが一番厳しい時期となる。この日から寒中見舞いを出し始める。
日付
[編集]定気法による小寒の瞬間(世界時、UT)と、日本・中国での小寒日の日付は表のとおり。日本における時刻はこの表の9時間後[1][2]、中国では8時間後となり、世界時15時台の2国の日付は異なる。
| 年 | 日時 (UT) | 日本 | 中国 |
|---|---|---|---|
| 1966年 | 1月5日18:54 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1967年 | 1月6日00:48 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1968年 | 1月6日06:26 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1969年 | 1月5日12:17 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1970年 | 1月5日18:02 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1971年 | 1月5日23:45 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1972年 | 1月6日05:42 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1973年 | 1月5日11:25 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1974年 | 1月5日17:20 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1975年 | 1月5日23:18 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1976年 | 1月6日04:57 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1977年 | 1月5日10:51 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1978年 | 1月5日16:43 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1979年 | 1月5日22:32 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1980年 | 1月6日04:29 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1981年 | 1月5日10:13 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1982年 | 1月5日16:03 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1983年 | 1月5日21:59 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1984年 | 1月6日03:41 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1985年 | 1月5日09:35 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1986年 | 1月5日15:28 | 1月6日 | 1月5日 |
| 1987年 | 1月5日21:13 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1988年 | 1月6日03:04 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1989年 | 1月5日08:46 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1990年 | 1月5日14:33 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1991年 | 1月5日20:28 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1992年 | 1月6日02:09 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1993年 | 1月5日07:57 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1994年 | 1月5日13:48 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1995年 | 1月5日19:34 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1996年 | 1月6日01:31 | 1月6日 | 1月6日 |
| 1997年 | 1月5日07:24 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1998年 | 1月5日13:18 | 1月5日 | 1月5日 |
| 1999年 | 1月5日19:17 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2000年 | 1月6日01:01 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2001年 | 1月5日06:49 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2002年 | 1月5日12:43 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2003年 | 1月5日18:28 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2004年 | 1月6日00:19 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2005年 | 1月5日06:03 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2006年 | 1月5日11:47 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2007年 | 1月5日17:40 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2008年 | 1月5日23:25 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2009年 | 1月5日05:14 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2010年 | 1月5日11:09 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2011年 | 1月5日16:55 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2012年 | 1月5日22:44 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2013年 | 1月5日04:34 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2014年 | 1月5日10:24 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2015年 | 1月5日16:21 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2016年 | 1月5日22:08 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2017年 | 1月5日03:56 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2018年 | 1月5日09:49 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2019年 | 1月5日15:39 | 1月6日 | 1月5日 |
| 2020年 | 1月5日21:30 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2021年 | 1月5日03:23 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2022年 | 1月5日09:14 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2023年 | 1月5日15:05 | 1月6日 | 1月5日 |
| 2024年 | 1月5日20:49 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2025年 | 1月5日02:32 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2026年 | 1月5日08:23 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2027年 | 1月5日14:10 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2028年 | 1月5日19:54 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2029年 | 1月5日01:41 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2030年 | 1月5日07:29 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2031年 | 1月5日13:22 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2032年 | 1月5日19:15 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2033年 | 1月5日01:07 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2034年 | 1月5日07:03 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2035年 | 1月5日12:54 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2036年 | 1月5日18:42 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2037年 | 1月5日00:33 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2038年 | 1月5日06:25 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2039年 | 1月5日12:15 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2040年 | 1月5日18:02 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2041年 | 1月4日23:47 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2042年 | 1月5日05:34 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2043年 | 1月5日11:24 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2044年 | 1月5日17:11 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2045年 | 1月4日23:01 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2046年 | 1月5日04:54 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2047年 | 1月5日10:41 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2048年 | 1月5日16:28 | 1月6日 | 1月6日 |
| 2049年 | 1月4日22:17 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2050年 | 1月5日04:06 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2051年 | 1月5日10:01 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2052年 | 1月5日15:47 | 1月6日 | 1月5日 |
| 2053年 | 1月4日21:34 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2054年 | 1月5日03:31 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2055年 | 1月5日09:21 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2056年 | 1月5日15:14 | 1月6日 | 1月5日 |
| 2057年 | 1月4日21:08 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2058年 | 1月5日02:57 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2059年 | 1月5日08:48 | 1月5日 | 1月5日 |
| 2060年 | 1月5日14:32 | 1月5日 | 1月5日 |
グレゴリオ暦
[編集]グレゴリオ暦による1583年から2500年までの日本の小寒は表のとおり[3][4][5]。
365日からの超過分が毎年蓄積し、4年に一度閏年でリセットされる様子がわかる(小寒は閏日の挿入される2月末日より前のため、4で割って1余る年が先頭)。 1917年から2092年までは1月5日、1月6日のいずれか。1916年までは1月7日もあった。2093年、2097年には1月4日が現れる。
| 年 | 年を4で割った余り | 確定困難な(日を跨ぐ)年 | |||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 0 | 真夜中の前後10分 | |
| 1583年 - 1604年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | |
| 1605年 - 1640年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | 1607(5-6日), 1640(5-6日) |
| 1641年 - 1676年 | 5日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
| 1677年 - 1700年 | 4日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
| 1701年 - 1708年 | 5日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 1709年 - 1744年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | 1710(5-6日) |
| 1745年 - 1780年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | 1780(5-6日) |
| 1781年 - 1800年 | 5日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
| 1801年 - 1816年 | 6日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 1817年 - 1848年 | 5日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 1849年 - 1884年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | 1850(5-6日), 1883(5-6日) |
| 1885年 - 1900年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | |
| 1901年 - 1916年 | 6日 | 6日 | 6日 | 7日 | |
| 1917年 - 1956年 | 6日 | 6日 | 6日 | 6日 | 1953(5-6日) |
| 1957年 - 1988年 | 5日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 1989年 - 2024年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | 2023(5-6日) |
| 2025年 - 2056年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | |
| 2057年 - 2092年 | 5日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
| 2093年 - 2100年 | 4日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
| 2101年 - 2124年 | 5日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 2125年 - 2160年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | 2159(5-6日) |
| 2161年 - 2192年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | |
| 2193年 - 2200年 | 5日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
| 2201年 - 2228年 | 6日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 2229年 - 2264年 | 5日 | 6日 | 6日 | 6日 | 2229(5-6日) |
| 2265年 - 2296年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | |
| 2297年 - 2300年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | |
| 2301年 - 2328年 | 6日 | 6日 | 6日 | 7日 | |
| 2329年 - 2368年 | 6日 | 6日 | 6日 | 6日 | 2332(6-7日), 2365(5-6日) |
| 2369年 - 2400年 | 5日 | 6日 | 6日 | 6日 | |
| 2401年 - 2432年 | 5日 | 5日 | 6日 | 6日 | |
| 2433年 - 2468年 | 5日 | 5日 | 5日 | 6日 | 2468(5-6日) |
| 2469年 - 2500年 | 5日 | 5日 | 5日 | 5日 | |
七十二候
[編集]小寒の期間の七十二候は以下の通り。
- 初候
- 芹乃栄(せり すなわち さかう) : 芹がよく生育する(日本)
- 雁北郷(かり きたにむかう) : 雁が北に渡り始める(中国)
- 次候
- 水泉動(すいせん うごく) : 地中で凍った泉が動き始める(日本)
- 鵲始巣(かささぎ はじめて すくう) : 鵲が巣を作り始める(中国)
- 末候
- 雉始雊(きじ はじめて なく) : 雄の雉が鳴き始める(日本・中国)