大寒
ナビゲーションに移動
検索に移動
大寒(だいかん)は、二十四節気の第24。十二月中(通常旧暦12月内)。
現在広まっている定気法では太陽黄経が300度のときで1月20日ごろ。暦ではそれが起こる日だが、天文学ではその瞬間とする。恒気法では冬至から1/12年(約30.44日)後で1月20日ごろである。
期間としての意味もあり、1月20日~2月3日まで、すなわちこの日から、次の節気の立春前日までである。
季節[編集]
寒さが最も厳しくなるころ。『暦便覧』では「冷ゆることの至りて甚だしきときなれば也」と説明している。実際は1月26日あたりから2月4日あたりまでが最も寒い
寒(小寒 - 立春前日)の中日で、一年で最も寒い時期である。武道ではこのころ寒稽古が行われる。
大寒の朝の水は1年間腐らないとされており容器などにいれ納戸に保管する家庭が多い[要出典]。
日付[編集]
定気法による大寒の瞬間(世界時)と、日本・中国での大寒日の日付は表のとおり。日本における時刻はこの表の9時間後となる。 [1] [2]
| 年 | 日時 (UT) | 日本 | 中国 |
|---|---|---|---|
| 1966年 | 1月20日12:20 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1967年 | 1月20日18:08 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1968年 | 1月20日23:54 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1969年 | 1月20日05:38 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1970年 | 1月20日11:24 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1971年 | 1月20日17:13 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1972年 | 1月20日22:59 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1973年 | 1月20日04:48 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1974年 | 1月20日10:46 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1975年 | 1月20日16:36 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1976年 | 1月20日22:25 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1977年 | 1月20日04:14 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1978年 | 1月20日10:04 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1979年 | 1月20日16:00 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1980年 | 1月20日21:49 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1981年 | 1月20日03:36 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1982年 | 1月20日09:31 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1983年 | 1月20日15:17 | 1月21日 | 1月20日 |
| 1984年 | 1月20日21:05 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1985年 | 1月20日02:58 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1986年 | 1月20日08:46 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1987年 | 1月20日14:40 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1988年 | 1月20日20:24 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1989年 | 1月20日02:07 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1990年 | 1月20日08:02 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1991年 | 1月20日13:47 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1992年 | 1月20日19:33 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1993年 | 1月20日01:23 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1994年 | 1月20日07:07 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1995年 | 1月20日13:00 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1996年 | 1月20日18:52 | 1月21日 | 1月21日 |
| 1997年 | 1月20日00:42 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1998年 | 1月20日06:46 | 1月20日 | 1月20日 |
| 1999年 | 1月20日12:37 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2000年 | 1月20日18:23 | 1月21日 | 1月21日 |
| 2001年 | 1月20日00:16 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2002年 | 1月20日06:02 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2003年 | 1月20日11:53 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2004年 | 1月20日17:42 | 1月21日 | 1月21日 |
| 2005年 | 1月19日23:22 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2006年 | 1月20日05:15 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2007年 | 1月20日11:01 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2008年 | 1月20日16:44 | 1月21日 | 1月21日 |
| 2009年 | 1月19日22:40 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2010年 | 1月20日04:28 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2011年 | 1月20日10:19 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2012年 | 1月20日16:10 | 1月21日 | 1月21日 |
| 2013年 | 1月19日21:52 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2014年 | 1月20日03:51 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2015年 | 1月20日09:43 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2016年 | 1月20日15:27 | 1月21日 | 1月20日 |
| 2017年 | 1月19日21:23 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2018年 | 1月20日03:09 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2019年 | 1月20日08:59 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2020年 | 1月20日14:54 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2021年 | 1月19日20:40 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2022年 | 1月20日02:39 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2023年 | 1月20日08:29 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2024年 | 1月20日14:07 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2025年 | 1月19日19:59 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2026年 | 1月20日01:44 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2027年 | 1月20日07:29 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2028年 | 1月20日13:21 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2029年 | 1月19日19:00 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2030年 | 1月20日00:53 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2031年 | 1月20日06:47 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2032年 | 1月20日12:30 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2033年 | 1月19日18:32 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2034年 | 1月20日00:26 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2035年 | 1月20日06:13 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2036年 | 1月20日12:10 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2037年 | 1月19日17:52 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2038年 | 1月19日23:47 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2039年 | 1月20日05:42 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2040年 | 1月20日11:20 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2041年 | 1月19日17:12 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2042年 | 1月19日22:59 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2043年 | 1月20日04:40 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2044年 | 1月20日10:36 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2045年 | 1月19日16:21 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2046年 | 1月19日22:14 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2047年 | 1月20日04:08 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2048年 | 1月20日09:46 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2049年 | 1月19日15:40 | 1月20日 | 1月19日 |
| 2050年 | 1月19日21:32 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2051年 | 1月20日03:17 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2052年 | 1月20日09:13 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2053年 | 1月19日14:58 | 1月19日 | 1月19日 |
| 2054年 | 1月19日20:49 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2055年 | 1月20日02:47 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2056年 | 1月20日08:31 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2057年 | 1月19日14:29 | 1月19日 | 1月19日 |
| 2058年 | 1月19日20:24 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2059年 | 1月20日02:05 | 1月20日 | 1月20日 |
| 2060年 | 1月20日07:57 | 1月20日 | 1月20日 |
グレゴリオ暦による17世紀から24世紀までの日本の大寒は表のとおり
[3]
[4]
[5]。
2019年の大寒は1月20日。]
365日からの超過分が毎年蓄積し、 4年に一度閏年でリセットされる様子が分かる(大寒は閏日の挿入される2月末日より前のため、 4で割って1余る年が先頭)。
1801年から2052年までは1月20日、1月21日のいずれか。2017年からしばらく1月20日が続く。2053年からは1月19日が現れる(2020年、2053年が日の境界に近いため、不確かさが残る)。3104年からは1月22日が現れる。
| 年 | 年を4で割った余り | 確定困難な(日を跨ぐ)年 | |||
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 0 | 真夜中の前後10分 | |
| 1601年 - 1640年 | 20日 | 20日 | 20日 | 20日 | 1604(20-21日), |
| 1641年 - 1672年 | 19日 | 20日 | 20日 | 20日 | |
| 1673年 - 1700年 | 19日 | 19日 | 20日 | 20日 | |
| 1701年 - 1708年 | 20日 | 20日 | 21日 | 21日 | |
| 1709年 - 1740年 | 20日 | 20日 | 20日 | 21日 | |
| 1741年 - 1780年 | 20日 | 20日 | 20日 | 20日 | 1777(19-20日), |
| 1781年 - 1800年 | 19日 | 20日 | 20日 | 20日 | |
| 1801年 - 1812年 | 20日 | 21日 | 21日 | 21日 | |
| 1813年 - 1844年 | 20日 | 20日 | 21日 | 21日 | |
| 1845年 - 1880年 | 20日 | 20日 | 20日 | 21日 | 1847(20-21日), 1880(20-21日), |
| 1881年 - 1900年 | 20日 | 20日 | 20日 | 20日 | |
| 1901年 - 1916年 | 21日 | 21日 | 21日 | 21日 | |
| 1917年 - 1948年 | 20日 | 21日 | 21日 | 21日 | |
| 1949年 - 1984年 | 20日 | 20日 | 21日 | 21日 | 1950(20-21日), |
| 1985年 - 2016年 | 20日 | 20日 | 20日 | 21日 | |
| 2017年 - 2052年 | 20日 | 20日 | 20日 | 20日 | 2020(20-21日), |
| 2053年 - 2088年 | 19日 | 20日 | 20日 | 20日 | 2053(19-20日), |
| 2089年 - 2100年 | 19日 | 19日 | 20日 | 20日 | |
| 2101年 - 2120年 | 20日 | 20日 | 21日 | 21日 | |
| 2121年 - 2156年 | 20日 | 20日 | 20日 | 21日 | 2156(20-21日), |
| 2157年 - 2192年 | 20日 | 20日 | 20日 | 20日 | |
| 2193年 - 2200年 | 19日 | 20日 | 20日 | 20日 | |
| 2201年 - 2228年 | 20日 | 21日 | 21日 | 21日 | 2226(20-21日), |
| 2229年 - 2260年 | 20日 | 20日 | 21日 | 21日 | |
| 2261年 - 2292年 | 20日 | 20日 | 20日 | 21日 | 2292(20-21日), |
| 2293年 - 2300年 | 20日 | 20日 | 20日 | 20日 | |
| 2301年 - 2328年 | 21日 | 21日 | 21日 | 21日 | |
| 2329年 - 2360年 | 20日 | 21日 | 21日 | 21日 | |
| 2361年 - 2396年 | 20日 | 20日 | 21日 | 21日 | 2362(20-21日), |
| 2397年 - 2400年 | 20日 | 20日 | 20日 | 21日 | |
七十二候[編集]
大寒の期間の七十二候は以下の通り。
- 初候
- 款冬華(ふきのはな さく) : 蕗の薹(ふきのとう)が蕾を出す(日本)
- 鶏始乳(にわとり はじめて にゅうす) : 鶏が卵を産み始める(中国)
- 次候
- 水沢腹堅(さわみず こおりつめる) : 沢に氷が厚く張りつめる(日本)
- 鷙鳥厲疾(しちょう れいしつす) : 鷲・鷹などが空高く速く飛び始める(中国)
- 末候
- 鶏始乳(にわとり はじめて とやにつく) : 鶏が卵を産み始める(日本)
- 水沢腹堅(すいたく あつく かたし) : 沢に氷が厚く張りつめる(中国)